| Die siklus van bewustelike ervaring as model vir gesonde funksionering |
|
Deur bewus te wees van die verskillende stadiums van waarneming en die gepaardgaande onderbreking daarvan asook die oorsprong van die neiging om juis op daardie punt te onderbreek, kan die onderbreking voorkom word. Die voordeel hiervan is dat volhoubare konsentrasie doelbewus verkry kan word wat groter produktiwiteit meebring. Daar is voortdurend stimuli wat ons sintuie binnedring. Dit is onmoontlik om aan alle stimuli die volle aandag te gee en daarop te reageer. Om met die lewe te kan aangaan moet daar `n keuse gemaak word oor op watter stimuli daar bewustelik gereageer gaan word. Soms is ons intens bewus dat sekere stimuli dringend aandag vereis en doelbewus word die stimuli gereageer om die behoefte te vervul. Soms vind daar ʼn onbewuste onderbreking van die siklus plaas wat die natuurlike vloei van die energie om ʼn behoefte te vervul, verydel. Hierdie onderbreking is meestal toe te skryf aan ʼn vroeëre, doelbewuste, kreatiewe aanpassing wat gemaak is om liewer die behoefte prys te gee as om konflik of iets soortgelyks te veroorsaak. Toe was dit funksioneel. Later word dit ʼn gewoonte en vind onbewus plaas en is disfunksioneel en laat ʼn gevoel agter van mislukking of onbekwaamheid wat onbevredigend is. Tekens dat die siklus versteur/verbreek word :
Oplossing :
Doen die werk : Deur bewus te wees hiervan kan ons die onderbreking voorkom en die behoefte bevredig deur die hele siklus te voltooi. Stadium 1 : SensasieDie stimulus is vanuit die omgewing of van binne die persoon self en het ʼn invloed op die sintuie en word na verwys as die stadium van sensasie.
Albei prosesse kan ook doelbewus aangewend word om juis doeltreffend die taak af te handel. Die langafstand atleet ontken bv. pyn of moegheid. Die verskil tussen 'n gesonde en ongesonde proses is of dit onbewustelik of bewustelik gebeur. Beide oor- en onder-sensitisasie kan veroorsaak word deur die gebruik van substanse soos alkohol, dwelms, kaffeïn, soetigheid ens. Voorbeeld : Wil by alles betrokke raak wat onder jou aandag kom. Jy beskou alles as belangrik en ag jouself daarvoor verantwoordelik om dit in orde te kry.
Stadium 2 Herkenning.Die aandag van die persoon wat die sensasie beleef, word nou toegespits op die bron van die sensasie om dit te herken en ʼn naam te gee. Voorbeeld : Kwalifikasie nie voldoende nie. Moet ʼn bykomende kwalifikasie verwerf. Voel onseker en opgewonde. Dit mag gepaard gaan met ʼn emosie of ander gewaarwording soos `n verkoue of rugpyn ens. By `n volgende persoon vind die herkenning nie so maklik plaas nie en is dit net `n gespanne gevoel. Versteuring in die herkenningsfase : Dikwels deur die proses van defleksie waar die energie afgewend word van die natuurlike pad na `n alternatiewe weg. Defleksie kan bewustelik ten goede aangewend word. `n Persoon met engte vrees wat 'n breinskandering moet ondergaan, kan die engte vrees vervang met `n voorstelling van `n wye oop weiveld en so die angs voorkom. Aanwysers van persone wat versteurings in die herkenningsfase ondervind, is:
Stadium 3 BeplanningstadiumMobilisering van energie. Voorbeeld : Doen navraag oor waar die kwalifikasie verwerf kan word, wat dit sal kos, hoe lank dit sal neem, hoe dit my lewe gaan beïnvloed ens. Daar is twee vorme van retrofleksie.
Stadium 4 Aksie.Verskillende moontlikhede word oorweeg en ʼn keuse word gemaak ten opsigte van die instelling, die studierigting, die vakkeuse ensovoorts.
Oplossing:
Stadium 5 Kontak. Volle betrokkenheid by wat ookal besluit is om die plan tot uitvoer te bring. Alle ander sake verdwyn tydelik in die agtergrond en die een saak kry volle aandag. Begin met studie, gesels met almal daaroor, pas die inhoud toe, doen die werk met ywer met die nalaat van sake wat voorheen as baie belangrik geag is. Egotisme neem die vorm aan van trots of bewondering van sigself of van kritisisme en miskenning van sigself. Raak intens bewus van hoe hy vir ander voorkom en stel homself voor watter kritiese gedagtes ander oor hom het. Werklike kontakmaking vind dus nie plaas nie. Projeksie kan ook hier oorsaak van verbreking van die siklus wees. Projeksie is die proses waar `n aspek van die self ontken word en dit geplaas word in iets buite soos `n ander mens, dier of ding. Die persoon wat projekteer, sien dan die persoon of gebeure nie soos dit werklik is nie maar die gefantaseerde beeld daaroor. Dit kan positief of negatief wees. Stadium 6 Assimilasie en voltooiing.Wanneer die behoefte vervul is, kom ʼn gevoel na vore van fisiologiese en psigologiese voltooiing en tevredenheid. Herwaardering mag intree om seker te maak dat die behoefte wel vervul is. Die studie is voltooi en die kwalifikasie is verkry asook die erkenning in die werksituasie en die bedreiging is afgeweer. Die proses is voltooi. Verbreking : Samevloeiing met die omgewing sodat die bewussyn van individualiteit verlore gaan. Differensiasie en individualisasie gaan verlore. Die persoon is nie instaat om tussen sy eie ervaring en die van ander te onderskei nie. Neem `n houding in van "ag nee wat, dit is sommer niks" Stadium 7 Onttrekking.Die aangeleentheid word nou deel van al die ander ervaringe en verloor die toegespitsde aandag. Daar is nou nie meer die druk van die studie nie. Verbreking van die siklus kan hier ook wees as gevolg van samevloeiing, deurdat die persoon nie instaat is om afskeid te neem van die aksies waarmee hy besig was om die doel te bereik nie. Bang om alleen gelaat te word, kan in die algemeen nie klaar maak met `n aangeleentheid nie. Stadium 8 Die vrugbare stil tyd.Voor die siklus weer begin, is daar ʼn tydperk waarin die aandag op niks spesifiek gefokus is nie.
Verbreking: Word soms ervaar as ʼn afgehaalde of depressiewe gevoel en die behoefte om die spasie dadelik te vul met nuwe gedagtes en aksies. |